Onlangs had ik een optreden in het schitterende België. We hadden er zin in met de band, want we wisten dat er veel (nieuw) publiek op af zou komen. In aanloop naar de show bekroop mij het lang uitgebleven gevoel van zenuwen. Het is al even geleden dat ik mij zo voelde en waar dat plotseling vandaan kwam, is mij vandaag nog steeds niet bekend. Ik moet daar wel bij vertellen dat ik ook niet drastisch op zoek ben gegaan naar de oorzaak.

Dat komt omdat ik het ditmaal anders heb aangepakt. Even geleden heb ik namelijk een artikel gelezen (Brooks, 2014) dat mijn angstige ogen op een geheel andere manier opende. Door deze situatie kon ik het eindelijk zelf uitoefenen. Hoe ik dat heb gedaan bespreek in het verdere verloop van dit artikel.

Zet je angst om in enthousiasme en presteer op je best
Tijdens stressvolle situaties is kalmeren de meest gebruikte techniek om met spanning om te gaan. Kalmeren heeft volgens Hofmann, Heering, Sawyer en Asnaani (2009) ook een beter effect op prestaties dan het onderdrukken of accepteren van angst. Maar, het onderzoek van Brooks toont dat het omzetten van spanning in enthousiasme nóg voordeliger kan werken voor jouw prestaties.

Het doel van mijn nieuw gevonden strategie is, in het kort, het omzetten van negatieve spanning (zoals faalangst) in positieve spanning (opwinding). In plaats van rustig worden (‘keep calm and carry on’) en de angst die ik voelde te bedaren, heb ik mijn gedachten omgezet en elke gespannen vezel van mijn lichaam gebruikt om vol opwinding het podium te betreden.

In het artikel wordt dit omschreven als ‘het herwaarderen van pre-performance angst als opwinding’. Wat dus eigenlijk zoiets betekent als het mentaal omzetten van negatieve spanning in opwinding. Klinkt lastig, maar voor het herwaarderen van gevoel kun je beginnen met eenvoudige oefeningen. Eén van die oefeningen is het lezen van de volgende tekst:

Onder stressvolle situaties, zoals het optreden voor een publiek, reageert ons lichaam op een eigenwijze manier. Maar onthoud dat de verhoogde opwinding die je voelt niet schadelijk voor je is. Integendeel, recent onderzoek toont dat die lichamelijke reactie op een stressvolle situatie zelfs voordelen heeft en je prestaties verbeterd.

Die lichamelijke opwinding heeft een biologische achtergrond en is ontstaan toen we nog moesten vluchten voor roofdieren en ander gevaar. In feite bereid je lichaam zich juist voor om een prestatie te leveren, door bloed naar de spieren te pompen die je nodig zult hebben. Om die reden moedig ik je aan om voor en tijdens een volgend optreden (of vergelijkbare stressvolle situatie) je lichamelijke reacties te erkennen als voordelig en bevorderend voor je prestaties.

Onderzoek toont dat lezen van bovenstaande tekst de prestaties verbeterd bij het gevoel van spanning, doordat het jou informatie verschaft. De tekst toont dat jij spanning kunt controleren en zelfs gebruiken in je voordeel (Banaszkiewicz, 2017).

Ikzelf was blij dat ik dit onderzoek tegenkwam. Het hielp mij beseffen dat de spanning die ik voelde opweg naar België mij paraat maakte voor een topprestatie. Het lukte mij uiteindelijk om die spanning om te zetten in enthousiasme, wat nog een extra boost aan de motivatie gaf.

Praat met jezelf en word je eigen coach
Een tweede oefening bevat een techniek waar ik zelf groot fan van ben, genaamd ‘positive self-talk’ of in het Nederlands: positieve zelfpraat… en ja, dit is inderdaad wat je denkt dat het is. Praten tegen jezelf. Positive self-talk kan hardop, maar ook in gedachte. Volgens het onderzoek van Brooks werkt positive self-talk (hardop én in gedachte) bevorderend op prestaties. Dat is ook in het geval van angst door een stressvolle situatie.

Positive self-talk is gemakkelijk toepasbaar en snel in gebruik. Het kan een simpele kreet zijn (e.g. “yes” en “ik heb er zin in!”) of een kleine opdracht aan jezelf (e.g. “ga ervoor!”). In stressvolle situatie, zoals die in het inleidende voorbeeld, pas ik ook positive self-talk toe door tijdens de gespannen momenten mezelf aan het volgende te herinneren: “Ik ben enthousiast en heb zin om los te gaan”. Het woord of de zin die je gebruikt noemen we een ‘cue’. Jouw cue moet ervoor zorgen dat je de focus vindt en gemotiveerd raakt om de sterren van de hemel te presteren.

In sommige gevallen kan een cue je helpen om weer rustig te worden, maar net zoals in de eerste oefening is het ook mogelijk om met jouw cue de spanning te herwaarderen (in gedachten om te zetten) in opwinding. Zo maak je van die negatieve spanning een positief gevoel, die jij kan inzetten om mentaal en fysiek alles uit je prestatie te halen.

Het onderzoek van Brooks suggereert dat een koppeling tussen het benoemen van je gevoel (‘ik ben gespannen’) en een opwindende cue (‘… omdat ik er zin in heb!’) leidt tot betere prestaties in stressvolle situaties. Verzin voor jezelf een cue die jij gemakkelijk kan onthouden en die jou precies weet te motiveren!

Oefen met ‘herwaardering’ én ‘positive self-talk’
Tot slot, zal omzetten van angst in opwinding misschien niet meteen gaan zoals je bedacht had. Maar, net zoals in mijn vorige artikel Stress door je passie, wil ik meegeven dat je presteren kunt leren. Dat betekent: oefen met ‘herwaardering’ én ‘positive self-talk’ om een stap dichter bij de optimale prestatie te komen.

Hoe dan? Plan bijvoorbeeld om tijdens de autorit naar je show de tekst door te nemen of zet een camera neer tijdens een repetitie om de spanning op te voeren en pas vervolgens de hierboven genoemde oefeningen toe. Op die manier combineer je de oefeningen met dingen die je anders toch al zou doen!

Succes, maar vooral veel plezier met je nieuwe positieve energie bij jouw volgende prestatie!