To dither or not to dither (that’s the question)

Shakespeares Hamlet, wie kent ‘m niet. Dat William S. toen al wist wat dither was kunnen we ons nu nauwelijks voorstellen. Een wijs man was het, die Shakespeare. Dither zie je namelijk niet, je ruikt of proeft het al helemaal niet en je hoort het nauwelijks.

Toch is het een belangrijk iets wat veel gebruikt wordt door ons, mastering engineers. Maar wat is dat ‘iets’ dan precies? Vorige maand maakte ik de vergelijking tussen resolutie en fotografie. Laten we dat gewoon nog een keer doen.

We gaan opnieuw uit van het plaatje van internet wat is opgeblazen tot posterformaat en we zien de blokken weer voor ons die het plaatje er bepaald niet mooier op maken. Oké, en nu gaan we ditherruis toevoegen.

Ruis? Jazeker, dither is technisch gezien een vorm van ruis. Wat we zien is dat de hoeken van de (vierkante) blokken door de ruis met elkaar worden verbonden en warempel: de poster ziet er ineens heel anders uit. Het is nog steeds niet mooi maar doordat de blokken vervangen zijn door lijnen die met elkaar zijn verbonden ziet de plaat er toch stukken beter uit! (zie afbeelding)

Oké, en nu terug naar audio- en studioland.
Ditzelfde principe kunnen we loslaten op muziekfiles (.wav of .aif). Zoals ik al schreef in de vorige column is de resolutie voor cd 16 bit. Maar in een DAW (je computer met software) werken we met een interne resolutie tot wel 64 bits (of nóg hoger). Zouden we de files opslaan als 16 bit files dan zouden alle bits (en dus extra informatie) boven 16 bit er zo afgeknipt worden. Dat is niet heel fraai en dus gebruiken we 16 bit dither om het verlies aan bits met ruis te maskeren.

Het is best lastig om te horen maar sommige mensen ervaren met het resoluut afknippen van die hogere bits een verlies aan diepte of men ervaart een minder breed stereobeeld. Helaas is in de jaren ’80 bij de ontwikkeling van cd afgesproken dat een cd-tje een resolutie heeft van 16 bits. Gelukkig heeft de tijd niet stilgestaan. Tegenwoordig wordt 24 bit steeds vaker als resolutie aangehouden voor het eindproduct en ook bij opname en mix is 24 bit niet meer weg te denken.

Wanneer je een mix afrondt is het -voor het beste resultaat- beter om 24 bit ditherruis toe te voegen om van de hoge interne resolutie terug te gaan naar 24 bits. Alleen wanneer je jouw files opslaat als 32 bit floating (nóg beter dan 24 bit) hoef je geen dither te gebruiken.

Gebruik hierbij geen noise shaping. Bij noise shaping wordt het frequentiegebied van de ditherruis geoptimaliseerd voor het menselijk gehoor. Dit werkt echter alleen als er daarna geen processing meer plaatsvindt. Noise shaping wordt daarom vooral gebruikt bij dithering naar 16 bit.

Let wel op dat je ditherruis pas aan het eind van je processing gebruikt. Zou je ditheren naar 24 bit en je doet nog even gauw een kleine fade-out (of fade-in, mag ook) dan schiet de resolutie meteen omhoog, terug naar die hoge interne resolutie. Nou moe, wát een technisch verhaal. Ik duizel er zelf ook nog een beetje van.

Volgende maand weer iets luchtigers.

Renzo (Masterenzo) is een Rotterdamse masteraar. Hij heeft onder meer gewerkt voor Gery Mendes (GMB), The Legendary Orchestra Of Love en Bart Voncken. Nóg meer info over mastering is te vinden op zijn website.

Geef je op voor de Meet The Pro sessie: Blijf geen eendagsvlieg!

Deze vijfde en laatste Meet The Pro sessie van dit jaar focust zich erop hoe je als artiest ervoor kan zorgen dat je de lange adem vasthoudt. Dus je ambitie zo leert plannen dat je muzikale carrière zich niet alleen op een gezond tempo ontwikkelt, maar dat je ook ‘here to stay’ bent.

Martijn Crama is onze vertrouwde host en in het panel hebben we twee ervaringsdeskundigen:

Sharon Zarr
Sharon Zarr, geboren te Breda op 8 januari 1994, kwam al snel in aanraking met muziek. Mede door zijn grote zus werd hij razend fan van Marco Borsato. Door Ton Dijkman is hij dan ook op 5-jarige leeftijd begonnen met drummen. Na een aantal jaren privélessen te hebben gevolgd bij Leander Wünschmann kwam Sharon al snel uit bij Chris Strik, op de Nieuwe Veste in Breda.

Sharon heeft in verschillende formaties en bands gespeeld in en rond Breda. Toen hij 15 jaar was startte hij zijn eerste eigen coverband met gitarist en tevens goede vriend Joshua Bredow. Een van de leerzaamste tijden uit zijn leven.

Op 20-jarige leeftijd ging Sharon jazz studeren op het Conservatorium in Tilburg waar hij les kreeg van Hans van Oosterhout. Momenteel studeert hij pop drums op Codarts Rotterdam en speelt hij drums bij Rachel Louise en RONDÉ.

Yori Swart
Singer/songwriter Yori Swart (28) won in 2011 de Grote Prijs van Nederland, de Amsterdamse Popprijs en de Sena Performers Pop NL Award. In 2012 maakte Yori veel indruk op het Nederlandse showcasefestival Eurosonic / Noorderslag, gevolgd door de release van haar gelijknamige debuutalbum. De resultaten: Serious Talent, Album of the Week en single I Say Nothing op de afspeellijst van de nationale radiozender 3FM. Ook veel aandacht in de pers en veel shows op de Nederlandse televisie en radio.

Ondanks haar relatief jonge leeftijd heeft Yori al een groot aantal shows gedaan, zowel solo als met een begeleidende band. Ze tourde uitgebreid in Nederland, Engeland en Noord-Amerika en was de headliner op het European Music Festival in Vietnam. Ze heeft ook supportshows gedaan voor Milow, Jools Holland, Jonathan Jeremiah en Agnes Obel. Na een tournee door Nederland en Engeland vertrok Yori begin 2014 naar de Verenigde Staten om te schrijven en op te nemen in Los Angeles en Nashville. De ep Golden Ticket werd opgenomen met producer J.J. Blair en de muzikanten van onder andere Bonnie Raitt en Stevie Nicks.

2015 was het jaar waarin Yori begon aan haar langverwachte tweede studioalbum. Ondersteund door producer Mark van Bruggen en in nauwe samenwerking met de Britse singer/songwriter en producer Fin Greenall (Fink) werden de nummers opgenomen op verschillende locaties. Yori zocht ook gelijkgestemde geesten met betrekking tot haar schrijven. Ze schreef met de Amerikaanse singer/songwriter Lori Liebermann en de Noorse Thomas Dybdahl.

foto Yori Swart door Kim Balster

Meld je aan voor deze sessie via het aanmeldformulier!