Vraag: Hoe zit het met het gebruik van samples in muziek?

Als je gebruik wilt maken van soundsamples in je opnames, dan is het belangrijk te kijken of er rechten op die samples rusten of niet. Er zijn bij soundsamples twee soorten rechten aan de orde. De één is het auteursrecht, de rechten van de componist(en) en de tekstschrijver(s). De tweede is het naburig recht. In het geval van samples gaat het hier om de rechten van de eigenaar van de opname. In de meeste gevallen is dat een platenmaatschappij/platenlabel.

Op samples die je gebruikt van bestaande muziek rusten bijna altijd rechten (zowel auteurs- als naburige). De enige uitzondering daarop bestaat bij het auteursrecht, als de langstlevende componist al zeventig jaar of langer is overleden. Het (naburig) recht op de opname zelf verloopt vijftig jaar na de eerste release. Let wel, dan moet het om de oorspronkelijke opname gaan. Als de opname later bewerkt is of bijvoorbeeld opnieuw gemasterd, dan geldt de release van die bewerking als peildatum.

Er doen allerlei verhalen de ronde dat je samples mag gebruiken als het om korte fragmenten gaat of als het fragment niet langer is dan acht maten. Dat klopt niet, zelfs het op het kleinste fragmentje rusten rechten. Dit geldt voor de meeste landen in Europa en in feite ook voor Amerika. In dat laatste land is de rechtenpraktijk weliswaar iets anders geregeld, maar in grote lijnen komt het op het zelfde neer.

Als je één of meerdere samples wilt gebruiken, dan dien je dus toestemming te krijgen van alle rechthebbenden. Voor het auteursrecht betekent dat in de praktijk dat je te maken krijgt met een of meerdere uitgevers (publishers). Het kan ook zijn dat een compositie niet is ondergebracht bij een uitgever. In dat geval dien je toestemming te vragen bij alle betrokken componisten.

Voor de opname dien je toestemming te vragen aan een platenmaatschappij. Als de opname in eigen beheer is uitgebracht zijn dat één of meerdere artiesten of hun manager.

Het is dus niet zo dat je de benodigde toestemming moet halen bij Buma/Stemra en Sena. Dit is een bakerpraatje. Het krijgen van toestemming om een sample te mogen gebruiken wordt ‘clearen’ genoemd. Dit is een heidens karwei omdat je vaak te maken hebt met buitenlandse rechthebbenden en ga daar maar eens achteraan… Vaak kun je wel een Nederlandse vertegenwoordiger vinden, een uitgever of platenmaatschappij. Deze kunnen je doorverwijzen, soms kunnen zij je ook rechtstreeks toestemming geven. Maar het blijft een hele klus en het kost je zo een half jaar. Om deze reden zijn er gespecialiseerde advocatenbureaus zijn die dit doen, maar dat maakt het echter wel een prijzige aangelegenheid.

Om dit te omzeilen wordt een sample nogal eens bewerkt zodat die onherkenbaar is. Bij grooves wil dat wel lukken, maar onthou dat je onrechtmatig bezig bent. Dit is best riskant, want stel dat de rechthebbende erachter komt als jij het plaatje al hebt uitgebracht of de master hebt uitgelicenseerd of verkocht aan een label. Dan ben je de pineut. Je krijgt dan niet alleen een claim aan je broek van de rechthebbenden, maar ook van het label. Het kan dan gebeuren dat de plaat uit de handel genomen moet worden en dat de rechthebbenden én het label schadevergoeding gaan eisen. Daarbij is ook de investering die je zelf hebt gedaan weggegooid.

Daarom is het verstandig gewoon samples te gebruiken die rechtenvrij zijn of die op sample-cd’s. Of je gebruikt Apple Loops zoals in computerprogramma’s als Garageband, Logic etc. Deze samples mag je gewoon gebruiken.